Norræn samtök launafólks skora á Wolt
09. september 2026Norræn samtök launafólks: Vinna á stafrænum verkvöngum er aðeins sjálfbær ef hún tryggir fólki mannsæmandi lífsviðurværi
Það er æ algengara að launafólk fái verkefnum úthlutað í gegnum smáforrit. Þeir sem starfa á slíkum stafrænum verkvöngum hafa engan fastan vinnustað og vinna oft einir, samkvæmt verkefnabundnum samningum, gegn lágum greiðslum og gjarnan án þeirrar verndar sem launafólk nýtur almennt.
Vinna á stafrænum verkvöngum (e. platform work) hefur haft í för með sér margvísleg vandamál um allan heim: skattasniðgöngu, undanbrögð frá lögum og reglum, tilraunir til að komast hjá kjarasamningum, félagsleg undirboð og fyrirtæki sem neita að axla ábyrgð sem atvinnurekendur. Norðurlöndin hafa ekki farið varhluta af þessari þróun.
Flest fyrirtæki sem reka stafræna verkvanga eru í eigu stórra bandarískra fyrirtækja eða njóta fjárhagslegs stuðnings bandarískra fjárfesta. Þau eru ekki aðeins að umbreyta atvinnugreinum heldur setja einnig þrýsting á norræna vinnumarkaðsmódelið.
Á Norðurlöndum leggja stéttarfélög áherslu á sanngjörn laun, öflug réttindi launafólks og kjarasamninga – ekki kerfi sem byggist á óöryggi og láglaunastörfum.
Norræn stéttarfélög hafa leitast við að bæta kjör þeirra sem starfa á stafrænum verkvöngum með norrænu aðferðinni: með kjarasamningum.
En til þess að raunverulegar kjaraviðræður geti átt sér stað þurfa stéttarfélög viðsemjendur sem eru reiðubúnir til að ganga til samninga af heilindum og án þess að niðurstaðan sé fyrirfram ákveðin eða skilmálar fyrirskipaðir. Eins og staðan er nú er hins vegar lítið um þannig viðsemjendur og aðeins fáir kjarasamningar hafa náðst.
Sem dæmi hafa nokkur norræn verkalýðsfélög átt í kjaraviðræðum við verkvangsfyrirtækið Wolt árum saman, en viðræðurnar hafa strandað þar sem fyrirtækið hefur ekki verið reiðubúið til að bæta starfskjör sendla með fullnægjandi hætti.
Við erum staðföst í þeirri sannfæringu okkar að norræna vinnumarkaðsmódelið – með skipulögðum vinnumarkaði, öflugri vernd launafólks og sterkri hefð fyrir kjarasamningum – sé lykillinn að því að sjálfbær fyrirtæki, launafólk og samfélagið í heild geti vaxið og dafnað.
Norræna nálgunin gagnvart nýrri tækni felst ekki í því að leggjast gegn henni, heldur að launafólk og verkalýðsfélög taki þátt í að móta hvernig tæknin er nýtt og hvernig vinnu með henni er háttað. Þessi norræna nálgun hefur með góðum árangri sameinað nýsköpun og aukna framleiðni við mannsæmandi starfskjör og jöfnuð.
Undirrituð stétarfélög og samtök launafólks styðja við eða taka sjálf þátt í beinum viðræðum við fyrirtæki sem reka stafræna verkvanga, með það að markmiði að tryggja sanngjörn laun, örugg starfskjör og viðeigandi félagslega vernd.
Við skorum sameiginlega á öll fyrirtæki sem reka stafræna verkvanga að taka þátt í raunverulegum og málefnalegum viðræðum og virða þau gildi og starfshætti sem norræna vinnumarkaðsmódelið byggist á.
Nordic Transport Workers’ Federation (NTF)
Finnish Transport Workers’ Union (AKT), Finnlandi
Service Union United (PAM), Finnlandi
Fellesforbundet, Noregi
3F Transport, Danmörku
Swedish Transport Workers’ Union, Svíþjóð
LÍV – Landssamband íslenskra verzlunarmanna, Íslandi
VR, Íslandi
Fyrst birt á vef NTF