Aftur í fréttayfirlit

Launafólk sækir fram gagnvart gervigreind

07. apríl 2026

Verkalýðshreyfingin lætur til sín taka

Ný rannsókn frá Rutgers-háskóla sýnir að sífellt fleira launafólk í Bandaríkjunum lætur til sín taka í umræðu og baráttu um notkun gervigreindar (AI) á vinnustöðum. Þróunin markar tímamót þar sem samtök launafólks eru farin að móta skýrari stefnu gagnvart tæknibreytingum sem hafa bein áhrif á störf og réttindi starfsfólks.

Rannsóknin byggir meðal annars á kjarasamningi bandaríska stéttarfélagsins SAG-AFTRA frá árinu 2023, sem náðist í kjölfar umfangsmikils verkfalls leikara og fjölmiðlafólks.

Sögulegur samningur eftir langt verkfall

Verkfall SAG-AFTRA, sem á aðild að UNI Global Union, stóð í 118 daga árið 2023 og náði til stórra kvikmyndavera og streymisveitna. Í kjölfarið náðist samkomulag sem skilaði yfir einum milljarði dollara í ávinning fyrir félagsfólk SAG-AFTRA, auk þess sem í fyrsta sinn var samið um sérstaka vernd tengda gervigreind.

Kjarasamingur SAG-AFTRA er talinn marka ákveðin vatnaskil, þar sem hann sýnir hvernig hægt er að semja um notkun nýrrar tækni og tryggja um leið réttindi starfsfólks.

Rannsakendur benda á að umræða um gervigreind hafi lengi verið mótuð af því sem þeir kalla „heilbrigða skynsemi“ tæknifyrirtækja og fjölmiðla – hugmyndinni um að áhrif gervigreindar séu óhjákvæmileg og ekki hægt að hafa áhrif á þau.

Sú nálgun veiki stöðu starfsfólks í samningaviðræðum. Á sama tíma dragi hún athyglina frá þeirri staðreynd að gervigreind byggir á umfangsmiklu vinnuframlagi fólks víða um heim – sem opnar á möguleika til aukinar alþjóðlegar samvinnu samtaka launafólks.

Skortur á regluverki

Ein helsta áskorunin sem rannsóknin dregur fram, er skortur á skýru lagaumhverfi er varðar gervigreind og réttindi starfsfólks. Það skapi óvissu um hvað megi semja um og hvernig eigi að verja réttindi, meðal annars þegar kemur að:

samþykki fyrir notkun gagna og myndefnis
greiðslum fyrir hugverk og ímynd
mismunun sem getur falist í gagnadrifnum kerfum

Þessi óvissa getur sett hreyfinguna í veikari stöðu gagnvart stórum tæknifyrirtækjum. Þrátt fyrir þessar áskoranir sýni rannsóknin að samtök launafólks hafa tækifæri til að hafa áhrif. Með því að:

mynda hópa starfsfólks sem einblína á tæknimál
þróa stefnu sem setur fólk í forgrunn
byggja upp alþjóðlega samstöðu

geti samtök launafólks haft áhrif á hvernig tækni er þróuð og innleidd á vinnustöðum.

Ákall um aðgerðir

Niðurstaðan sé skýr: Ef samtök launafólks ætli að tryggja réttindi starfsfólks í heimi gervigreindar verði hún að grípa til aðgerða. Með aukinni skipulagningu og skýrari kröfum geti þau bæði haft áhrif á fyrirtæki og þrýst á stjórnvöld að setja skýrari og réttlátari reglur.

Í heimi þar sem tæknin þróast hratt snýst baráttan ekki lengur um hvort breytingar eigi sér stað – heldur hver hefur áhrif á þær.

LÍV á aðild að UNI Global Union

Heimild: Phys.org